Press

«Ιερά Περάσματα στη ζωή της Παλίμπολις»

Η δουλειά του Δημήτρη Νεοκλέους ποτέ δεν παύει να εκπλήσσει ευχάριστα τους θεατές της. Από τoυς τρόπους έκφρασης που επιλέγει -κόμικς και φωτογραφίες, λάδι στον καμβά- τις ζωντανές εγκαταστάσεις που δομεί, ως τα χιουμοριστικά του βίντεο που αγγίζουν το γκροτέσκο με μια φλέβα Πωλ Μακάρθυ, ο καλλιτέχνης αδειάζει τον εαυτό του σε μια δημόσια έκκληση όπως στη «σκατολογική» μελέτη του 2001 στο χάπενινγκ «Κοπριά». Στον Νεοκλέους, οποιοσδήποτε υπαινιγμός κάποιας «περιφερειακής» τέχνης απομακρύνεται τοποθετώντας την ενεργητικά στο προσκήνιο. Το περιβάλλον, τα υλικά και οι συνθήκες της δουλειάς του αποτελούν μέσα για κινητοποίηση. Διαλέγει τα υλικά σαν να είναι δείκτες που εγκυμονούν κοινωνικό-οικονομικά και πολιτικά νοήματα που υπομονετικά περιμένουν την ενεργοποίηση από τους συμμετέχοντες πολίτες.        

Ανάλαφρη και διασκεδαστική, πολύχρωμη και ρυθμική, εύκαμπτη, εναλλασσόμενη και κινούμενη, η δουλειά του Νεοκλέους από το 2000 έχει σηματοδοτήσει μια καινούργια περιοχή στην καλλιτεχνική σκηνή της Κύπρου. Συνιδρυτής του Πολιτιστικού Οργανισμού «Στοά Αισχύλου» και συνδιοργανωτής του διεθνούς καλλιτεχνικού δικτύου "Noise of Coincidence", o Δημήτρης Νεοκλέους ανήκει στους zeitgeist του μισού της πρώτης δεκαετίας του 21ουαιώνα, όταν οι καλλιτέχνες άρχισαν να διαφοροποιούν τη λειτουργία και τον ρόλο των γκαλερί και των επιμελητών παρεμβαίνοντας σε υπάρχοντες χώρους, αλλά και δημιουργώντας καινούργιους με πρόθεση να προκαλέσουν συζήτηση, να διαφοροποιήσουν τη θέση τους δρώντας στο περιθώριο και να αποφύγουν να υπάρξουν σε κάποιο χειραγωγημένο πλαίσιο σχετιζόμενο με το  «μοδάτο» mainstream καλλιτεχνικό ρεύμα.                                                         

Το 2002 ο μικρότερος εκθεσιακός χώρος στη Νέα Υόρκη, η 2,5 τετραγωνικών μέτρων "Wrong Gallery" με μια πολυτελή γυάλινη είσοδο καλωσόριζε τους επισκέπτες της με μια αγενή πινακίδα που έγραφε "Fuck off! We are closed". Μη εμπορική και προσβάσιμη σε περαστικούς αγοραστές η "Wrong Gallery" βρίσκεται στην καρδιά των «άσπρων κύβων του Chelsea» που διακωμωδεί. Ο Maurizio Cattelan από καλλιτέχνη-διασκεδαστή μετατράπηκε σε επιμελητή και γκαλερίστα. Δύο συντάκτες έγιναν επίσης επιμελητές, οι Massimiliano Gioni και Ali Subotnick, ανοίγοντας τον δρόμο για καινούργιες μεθόδους κριτικής του "mainstream" από τα μέσα αποφεύγοντας έτσι την περιθωριοποίηση.

Σε μια εποχή όπου η παγκοσμιοποίηση καταρρέει, η «Στοά Αισχύλου» συντηρεί το όραμα των καλλιτεχνών που γίνονται γκαλερίστες, φιλοξενώντας ντόπιους και διεθνείς καλλιτέχνες. Μια παλιά εμπορική στοά προωθεί μια μεταβαλλόμενη μορφή καλλιτεχνικών συμβάντων που αναπτύσσονται σε μια εποχή ηθικής, πολιτιστικής, πνευματικής και οικονομικής ανασφάλειας.

Η δουλειά του Δημήτρη Νεοκλέους ασχολείται με το θέμα της έννοιας της μετακίνησης σε μια εποχή οικονομικής καταστροφής. Πώς μπορεί η αναζήτηση εναλλακτικών διεξόδων να απελευθερώσει το εχθρικό πολιτικό περιβάλλον της Κύπρου; Οξύς στην κριτική του σε μια κοινωνική και υλική αυταρέσκεια, που καθορίζει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων και συνεπώς τη μολύνει με απάθεια, δημιουργεί περαστικά, εφήμερα «ιερά» αρχίζοντας από αυτά που κουβαλά ο καθένας μέσα του: τις ιστορίες μας, πολιτικές και προσωπικές.

Χρονικά πίσω στο 2003 μια σειρά έργων από λαδομπογιά σε καμβά με τον τίτλο "Worms" (Σκουλήκια) με ζωηρά χρώματα και αναγεννησιακή λεπτομέρεια, προσομοιάζουν με ιπτάμενα μαγικά χαλιά που προσγειώνονται σε μια ακίνητη, λευκή γκαλερί. Τον ίδιο χρόνο δημιουργεί το "Camouflage", μια εγκατάσταση από patchwork υφασμάτων που καλύπτουν κάτι που μοιάζει με τούνελ, το οποίο χρησιμοποιώντας το σαν καταφύγιο μπορεί κάποιος να δει τον έξω κόσμο και να προστατευτεί από αυτόν. Αυτή η συναρπαστική εγκατάσταση αυτοδιαμορφώνεται και διαμορφώνει το περιβάλλον της και τον περιβάλλοντα χώρο.

Το 1970 ο Faith Ringgold ζωγράφισε σε υφάσματα εικόνες που εξιστορούν αφηγήσεις των καταπιεσμένων Αφρο-Αμερικανών με τρόπους που υφαίνουν ξεχασμένες ιστορίες στην υπάρχουσα κυρίαρχη ιστορία.
Το κομμάτι της TraceyEmin's 1990s piece, Everyone I Have Ever Slept with 1963-1995, γνωστό επίσης σαν, The Tent, αναπολεί και χαίρεται τις ιστορίες προσωπικών απολαύσεων και τρυφερών εναγκαλισμών. Μακριά από αυτό το πνεύμα τα αντίσκηνα του Δημήτρη Νεοκλέους παρά τους εκκεντρικούς τίτλους όπως Car-tent (αντίσκηνο-αυτοκίνητο), ένα λαμπερό και ολοκληρωμένο «Αντίσκηνο του καιροσκόπου» Opportunist's Tent, μια θήκη βιολοντσέλου (Passion Tent) αντίσκηνο του πάθους, είναι λειτουργικά, ξεχωριστά αλλά και κατά κάποιο τρόπο κοινότυπα. Μερικά αντίσκηνα είναι στολισμένα κάπως υπερβολικά: με δαντέλα και μουσελίνα, δείχνοντας την οικονομική διαστρωμάτωση που αναδεικνύεται στη ζωή μέσα από το αντίσκηνο.                                                                          

Κινούμενα, εφήμερα αντίσκηνα που μεταφέρονται στον ώμο σαν σακίδιο, μετατρέπονται σε μετακινούμενα καταφύγια που αλλάζουν μέγεθος ανάλογα με τις ανάγκες. Από το 2004, στη δουλειά του παρουσιάζει υπνόσακους, δημιουργώντας νέους τόπους και ιστορίες, σαν περιουσιακό στοιχειό για κινητοποίηση παρά σαν «απόκτημα» σε μια κλιμακούμενη έκτακτη οικονομική κατάσταση.

Η εγκατάσταση The white jacket with red sleeping bag (2009), υπονοεί ένα είδος μη ανθρώπινης μορφής, όπως ένας ταχυδακτυλουργός βγάζει τα κρυμμένα λευκά περιστέρια μέσα από ένα κόκκινο αιματώδες υλικό, ένας ομφάλιος λώρος συνδεδεμένος σε καινοτόμες στιγμές ζωής. Με ενδιαφέρον βλέπουμε τις τοποθεσίες να σηματοδοτούν αμόλυντους χώρους όπου η ελευθερία ενθαρρύνει την ανάπτυξη και όχι τη σύγκρουση.

Προσαρμοσμένοι σε κάθε κοινωνικό συμφραζόμενo, κατάλληλο όπως εμείς βρίσκουμε περιεχόμενο, καλούμαστε να «ξεφορτώσουμε» το καταφύγιο μας. Όπως και σε όλα τα έργα του Δημήτρη Νεοκλέους, διαβλέπει κάποιος μια αυθαιρεσία όπου σε μια μετά-νευρωτική ληθαργική Κύπρο μπορεί να μεγεθύνει στιγμές απολαυστικής καθημερινότητας, ουτοπικές ή όχι. Ένα είδος αστικής «αντί-πολις» έτσι όπως προτείνει στη ζωγραφική σειρά έργων «Παλίμπολις» (2010). Οι πίνακες αυτοί, καμωμένοι με ενδελεχή κόπο, μοιάζουν με εικονογράφηση η οποία αναβλύζει πλούσια χρώματα και αντικατοπτρίζει κατά ιδιαίτερο τρόπο τα δικά της υλικά και έννοιες. Τοιχογραφίες, ζωγραφική σε καμβά πλούσια σε κίνηση, χρώμα, λεπτομέρεια και πολλές μεταφορές. Για παράδειγμα, ο πίνακας «Η περίπολος» μας προσφέρει ανθρωπόμορφες φιγούρες που κινούνται από τους «αόρατους» μηχανισμούς της παραγωγής μιας πόλης, ενώ από την άλλη, τα όντα αυτά υπερίπτανται με ευφορία από τα ύψη της  αντί-πολις.

Το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς του Δημήτρη Νεοκλέους που διαμορφώθηκε το 2010 περιστρέφεται γύρω από την ένταση μεταξύ του τι σημαίνει να μοιράζεσαι ιστορικά γεγονότα χωρίς να μένεις προσκολλημένος σε δυσάρεστες, κοινότυπες, συνηθισμένες αφηγήσεις. Τα φωτεινά αντίσκηνα και οι υπνόσακοι γίνονται χώροι όπου αφηγήσεις και ιστορίες ξεδιπλώνονται. Ένα ασφαλές καταφύγιο μακριά από το «σπίτι» σαν απόκτημα σε καθορισμένο χώρο, αλλά που αλλάζει και μετακινείται συνεχώς. Ο Δημήτρης Νεοκλέους γι΄αυτό τον λόγο προσφέρει ένα είδος ουτοπικού τοπίου ελεύθερου από καταπιέσεις και αποκτήματα, ένα τοπίο όπου μπορούμε να υιοθετήσουμε τώρα για τους απογόνους κατοίκους.                                                                                                         

Κατά τη διάρκεια του ίδιου έτους, ο Νεοκλέους δημιούργησε διάφορα βίντεο μικρά σε διάρκεια αλλά ισχυρά σε μεταφορές και νοήματα. Τα έργα Act of Love και Training the Squad περιλαμβάνουν πολύχρωμα και παιχνιδιάρικα υλικά, -όχι σε αντίθεση με τα αντίσκηνα και τους υπνόσακους του καλλιτέχνη- σύμφωνα με την προσωρινή τους διακόσμηση και δομή. Ωστόσο, σε αυτά τα βίντεο αποκτούν ένα ξεκάθαρα σατιρικό χαρακτήρα του οποίου η ενδόμυχη δύναμη, μας μυεί, κυριολεκτικά, σε μια διάθεση για αντιπαράθεση και δράση. Η πρόκληση για το κοινό είναι αναπόφευκτη και αποτελεί είτε μια σύγκρουση με τους άλλους είτε με τον εαυτό μας, όπως στην περίπτωση του Τhemaninblack όπου ο ίδιος ο καλλιτέχνης επικεντρώνεται γύρω από κάτι που περιέχει και μοιάζει με αδιέξοδο και τελικά εκτινάχθηκε από ωμό αυγό.

«Το Πέρασμα» (2012) είναι μια τοιχογραφία σε διάσταση 15 x 6,5 μέτρων. Ουτοπικό και μη, σαν μια εικονογραφημένη αστική αντί-πολις που εκχύνει περίσσια μπογιά αντικατοπτρίζει με ιδιαίτερο τρόπο τα δικά του μέσα και νοήματα. Ακρυλικό και τοίχος, αυτή η τοιχογραφία γκράφιτι σε διάσταση 15 x 6,5 μέτρων μας παρασέρνει με την κίνηση, τη λεπτομέρεια, το μέγεθος και τις ανάμεικτες μεταφορές. Παρά το διαφαινόμενο μέγεθος της τοιχογραφίας, η διάθεση του δεν είναι ποτέ επιβλητική. Μάλλον μοιάζει παραισθητική όπου στο ασπρόμαυρο φόντο διαφαίνεται μια συντεταγμένη πόλη, λειτουργική, ασφαλής και υγιής. Όσο πλησιάζουμε στη λεπτομέρεια της δομής της πόλης, τόσο πιο ξεκάθαρα διακρίνουμε τον σχεδόν τρισδιάστατο τόπο της κατοίκησης. Κι όμως, αυτός λειτουργεί σαν μια άλλη ψευδαίσθηση,η σύλληψη μιας στιγμής μαγείας. Η σκόπιμα απόλυτα επίπεδη επιφάνεια, σαν τυπωμένη εικονογράφηση, αντιπαρατίθεται σε αυτή την άλλη οπτική διάσταση που παραμένει υπαινικτική. Στην αισθητική λογική της τεχνικής των κόμικς, το αναζωογονητικό ξέσπασμα μιας παιγνιώδους δόνησης φέρνει στο φως δυνατότητες που συναντώνται σε χώρους όπου υποσχόμενες εορταστικές στιγμές καθημερινής ευτυχίας προβάλλουν αντιμέτωπες στις σκοτεινές, ασπρόμαυρες αναπαραστάσεις της μεταμοντέρνας και βιομηχανικής ζωής. Για άλλη μια φορά ο καλλιτέχνης δημιουργεί μια οικεία ατμόσφαιρα όπως την είχαμε βιώσει σε άλλα έργα του, όπου η ελευθερία είναι σημαντική όσο υπάρχει ζωή και όπου ζούμε αγωνιζόμαστε να είμαστε ελεύθεροι.

Μαρία Πετρίδη
Συγγραφέας


Tο Θάρρος και Tο Πάθος –
Για την καινουργια δουλεια του Δημητρη Nεοκλεους

Aν υπάρχει ζωή μετά το σεξ, δηλαδή μετα-οργασμική πράξη, ο εικονογράφος της ειναι ο Δημήτρης Nεοκλέους. Xρησημοποιώ και εμμένω στην λέξη εικονογράφηση και τους συνηρμούς της οσο αφορά την δουλεία του Nεοκλέους, που παρ’ όλο που τελευταία έχει διευρυνθεί και φλερτάρει με την τρίτη και την τέταρτη διάσταση, παραμένει η δουλεία ενος ζωγράφου. Δηλαδή ενός κατ’ εξοχήν πειρατή και νομά των χρωμάτων.

H καινούργια του δουλεία, έργα που βρίσκονται συνεχώς σε ένα εν δυνάμει, γίνονται αντίσκηνα, γίνονται υπνόσακκοι, γίνονται δοχεία, γίνονται περιβλήματα, διερυγνύωντας έτσι τα όρια της σχέσης βλέπειν και είναι. Eίναι αυτά τα εν δυνάμει αντικείμενα αυτό που βλέπω; Δηλαδή μπορούν να οριοθετηθούν μέσα από το σχήμα και το χρώμα τους; H δουλεία του Nεοκλέους όμως όλο και αρνήται και την συνταγή επιβίωσης των “καλλιτεχνικών περιφερειών”: την σαν πραξη μετάνοιας πρωπατορικού αμαρτήματος σοβαροφανή ημι-πολιτικοποίηση του έργου τέχνης. Όπως αρνήται και τις ευκολίες της “cool”  διακριτικής αισθητικής ειρωνίας.  Eξόριστα αντικείμενα, πρόσφυγες, πρόσφυγες στον ίδιο τους το χώρο –τον χώρο του αντικειμένου τέχνης- αυτά τα εν δυνάμει, περιφέρονται γύρω από, και άρα περιβάλλουν, την εξορία από το σώμα του εραστή, από την αφή, την μυρωδία και την γεύση, πρόσφυγες της όρασης, απομεινάρια ενός οράματος, ζητούν πίσω το δρων σώμα και τον λαβύρινθο του φωτός.

Eν δυνάμει στίγματα ενος χασίματος, αισθητικές polaroid των πυροτεχνημάτων ενός δωσίματος, αυτά τα αντίσκηνα, αυτή η δουλειά του Nεοκλέους , δεν ασχολήται με ζητήματα και ζητούμενα επιβίωση, οσο κι αν οι φόρμες την δακτυλοδείχνουν. Eκρινώμενα απο τις όχθες, από ένα χώρο όπου τα ταχύμετρα του οπτικού (τουλάχιστον) αυξομειώνονται δια-λογικά - και όχι από την ανακυκλούμενη, αναπαραγώμενη, ‘cutε’ μα μονοδιαστατα διευρυνωμενη περιφέρεια- (και) τούτη η δουλεία μοίαζει  εναγκαλισμός με τις λέξεις έκεινες του Joyce. Kαλύτερα να πέρασεις θαραλλέα στον άλλο κόσμο όταν είσαι στο απόγειο ενός πάθους, παρά να σβήνεις και να μαραίνεσαι θλιβερά με τα χρόνια. (James Joyce The Portrait of the Artist as a Young Man)

Δημήτρης Tαλιώτης


Προσωρινές κατοικίες

Η δουλειά του Δημήτρη Νεοκλέους δεν κατατάσσεται εύκολα. Δεν είναι μόνο ζωγράφος. Είναι και περφόρμερ που μετατρέπει  -τουλάχιστον σε προηγούμενες δουλειές του- την τέχνη σε καθημερινό βίωμα. Είναι και σκηνογράφος, dj, αλλά και διοργανωτής εκθέσεων ως ηγετικό μέλος του διεθνούς εικαστικού δικτύου Noise of Coincidence. Ο Νεοκλέους, λοιπόν, ανήκει σ’ εκείνη την κατηγορία των καλλιτεχνών, οι οποίοι ψάχνουν την έκφραση, υιοθετώντας διαφορετικές ταυτότητες μακρυά απ’ την απομόνωση του εργαστηρίου τους. Το τελευταίο έργο του αποτελεί στροφή στην εικαστική του σκέψη. Αν και συνέχεια της σειράς του με αντίσκηνα, τα οποία πραγματεύονταν την επικρατούσα διαλεκτική του πολέμου και της τρομοκρατίας, το έργο που παίρνει τη μορφή ενός μπουμπουκιού εξακολουθεί να περικλείει τις πολιτικοκοινωνικές ανησυχίες του Νεοκλέους, αλλά παράλληλα εκφράζει την ενασχόλησή του με την πλαστικότητα της φόρμας και τη σχέση της με το χώρο που κατοικεί. Το έργο, δηλαδή, αν κι έχει άμεση σχέση με τη λειτουργία του αντίσκηνου ως μιας κινητής κατοικίας που συναρμολογείται και ξηλώνεται εύκολα, προσφέροντας προσωρινό κατάλυμα, την ίδια στιγμή η οργανική του φόρμα, το έντονο του χρώμα και η ελαφρυά του ύλη το μετατρέπουν σ’ ένα αντικείμενο πλαστικά αυτόνομο που στέκει στο χώρο σαν από άλλο κόσμο. Το έργο, ωστόσο, όπως και η πλειοψηφία της δουλειάς του Νεοκλέους, απαιτεί τη συμμετοχή του θεατή για να ολοκληρωθεί. Είναι μόνο με την συνένεσή του να τραβήξει το φερμουάρ των σατέν υπνόσακων και να ξαπλώσει μέσα, βάζοντας το κεφάλι του στο εσωτερικό του «λουλουδιού», που ξαφνικά η εγκατάσταση αυτή συμπληρώνεται. Χωρίς αυτή την βιωματική διαπίστωση, το έργο θα παρέμενε ημιτελές κι ανολοκλήρωτο.

Έλενα Πάρπα
Ιστορικός Τέχνης


ΠΑΛΙΜΠΟΛΗΣ-PALIΜBOLIS
Σύστημα Ατομικής Αρχιτεκτονικής και Πολεοδόμησης

H σειρά έργων με τον τίτλο ΠΑΛΙΜΠΟΛΗΣ αποτελείτε με έργα διαφορετικής τεχνοτροπίας και έχει σαν στόχο να περιγράψει την ύπαρξη μιας ουτοπικής πόλης.
Η προσπάθεια μου αυτή γίνεται  ράβοντας  αλλά και αναπροσαρμόζοντας κάποιου ιδιαίτερου προσωπικού ύφους πολύπλοκο ρουχισμό (στολές και κουστούμια) που εκτός από ένδυμα είναι και  γλυπτά έργα τέχνης. Λόγω της  χρηστικότητας τους μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν κατοικία- εξοπλισμός-βαλίτσα για μεταφορά προσωπικών αντικειμένων  ή να εκληφθούν σαν μια γενική ουμανιστική αρχιτεκτονική πρόταση που είναι βασισμένη στο ανθρώπινο σώμα αλλά και καμωμένη και ραμμένη με βάση της πρώτιστες  ατομικές αλλά όχι κατάναγκη κοινωνικές ανάγκες
Εκτός από τον ρουχισμό έχω φτιάξει και μια σειρά από ζωγραφικά αστικά τοπία αλλά και μικρής διάρκειας βίντεο που συνδέονται - αλληλοσυμπληρώνονται σαν εικόνες μεταξύ τους και φτιάχνουν ένα πιο δεμένο και επικοινωνιακό σύνολο .
Το ιδεολογικό περιεχόμενο της σειράς αυτής περιστρέφεται γύρω από κάποιο    φουτουριστικό / φανταστικό αστικό περιβάλλον πάνω στο οποίο προβάλλω κάποιες σκέψεις για το πώς φαντάζομαι τη μελλοντική Κύπρο. Με μια πρώτη μάτια τα έργα μου παραπέμπουν σε  εικόνες που σαν θεματολογία θυμίζουν πιθανές εικόνες βγαλμένες μέσα από βιβλία  κόμικς ,σε έργα που παραπέμπουν στην αισθητική του γκράφιτι, σε αντικείμενα που παραπέμπουν στη Pop λογική του design αλλά και που επιδιώκουν την διατήρηση κάποιας πιο ευανάγνωστης εικαστικής αξίας. Με αυτή τη πλαστική προσέγγιση προσπαθώ να περιγράψω το μελλοντικό κοινωνικό και πολιτικό τοπίο του νησιού για το οποίο κάνω αναφορά .
Θέτω σαν πιθανή λύση την ολική αστικοποίηση του νησιού, τη δημιουργία μιας υπέρ-πληθυσμιακής περιοχής που λόγω της έλλειψης ζωτικού χώρου τα υφιστάμενα προβλήματα δεν θα ισχύουν. Έτσι προκύπτει ένα κράτος αυτόνομων πολιτών  χωρίς την έννοια της κατοικίας  και του ανήκει αλλά ελεύθερων να υπάρχουν σε μια περιπετειώδη ουτοπική καθημερινότητα (εργάζομαι επίσης πάνω στη τροποποίηση του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας παραποιώντας άρθρα του για να στηρίξω την πρόταση μου σε θέματα που αφορούν ελευθερίες και ιδιοκτησία).

Δημήτρης Νεοκλέους